VN-Index
HNX-Index
Nasdaq
USD
Vàng
Giới thiệu tòa soạn Hotline: 0987 828 585

Phí sử dụng đường bộ theo đầu phương tiện: Những vấn đề xã hội đang quan tâm

(Tài chính) Thông tư số 197/2012/TT-BTC ngày 15/11/2012 (gọi tắt là Thông tư 197/2012) hướng dẫn chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí sử dụng đường bộ theo cách mới, đồng thời, bãi bỏ quy định về thu phí tại các trạm thu phí đường bộ trên các tuyến đường bộ đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước (NSNN). Bài viết này giới thiệu với độc giả về những nội dung đang thu hút sự quan tâm của toàn xã hội, nhất là những người sử dụng phương tiện giao thông cơ giới đường bộ.

Thu phí giao thông để làm gì?

Theo số liệu thống kê, hệ thống đường bộ nước ta hiện có tổng chiều dài trên 279.925 km, trong đó quốc lộ 16.758 km, đường tỉnh 25.449 km, đường huyện 51.720 km, đường đô thị 17.025 km, đường chuyên dùng 7.837 km và trên 161.136 km đường xã. Mạng lưới đường bộ cả nước được phân bố với mật độ bình quân theo diện tích là 0,85 km/km2 và 3,21 km/1.000 dân.

Giống như một cơ thể sống, hệ thống đường bộ phải được thường xuyên duy tu, sửa chữa, bảo dưỡng, bảo trì thì mới hoạt động được bình thường để đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân, nhu cầu vận chuyển hàng hoá cho sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế... Để làm được việc này, ngoài nguồn lực từ NSNN, chúng ta cần phải có sự đóng góp của những người tham gia giao thông, nhất là những người sử dụng phương tiện giao thông đường bộ cơ giới đang hàng ngày, hàng giờ “đè nặng” trên các con đường.

Lâu nay, chúng ta mới thực hiện việc thu phí sử dụng đường bộ (phí giao thông) để hoàn vốn đầu tư xây dựng đường và bảo trì đối với những cung đoạn đường do NSNN đầu tư hoặc đi vay để đầu tư. Đối với những đoạn đường do các doanh nghiệp (DN) đầu tư theo phương thức xây dựng – kinh doanh – chuyển giao (BOT) thì nhà đầu tư được thu phí để hoàn vốn; hết thời hạn được khai thác thu phí theo quy định thì các DN phải chuyển giao cho Nhà nước theo phương thức không bồi hoàn.

Một điều hết sức vô lý lâu nay là đường bộ tại khu vực đô thị được đầu tư tốt hơn, nhưng các chủ phương tiện không phải trả tiền hoàn vốn đầu tư, không phải trả tiền cho việc duy tu, bảo dưỡng và NSNN đang phải lo việc này. Đã đến lúc chúng ta cần phải có một cách làm mới, đó là việc chủ phương tiện giao thông đóng góp vào Quỹ bảo trì đường bộ theo quy định của Chính phủ tại Nghị định số 18/2012/NĐ-CP ngày 13/3/2012.

Thông qua việc quản lý, sử dụng Quỹ, tiền thu phí sử dụng đường bộ sẽ được phân bổ để trang trải cho công tác duy tu, bảo trì đường bộ trong phạm vi cả nước, khắc phục sự bất bình đẳng lâu nay. 

Thu phí theo phương thức nào?

Việc thu phí sử dụng đường bộ đã được thực hiện ở nước ta từ lâu. Văn bản pháp lý đầu tiên của Nhà nước ta về lĩnh vực này là Nghị định của Chính phủ số 145-TTg ngày 15/3/1958 quy định thể lệ tạm thời thu phí tổn sửa đường.

Theo đó, các loại xe có động cơ công và tư; các loại xe thô sơ do súc vật kéo, làm vận tải chuyên nghiệp phải đóng tiền phí tổn đường theo tháng với mức thu được tính cho từng nhóm xe. Hàng chục năm tiếp theo, chúng ta đã áp dụng các phương thức thu khác nhau như: thu trực tiếp theo tháng; thu theo tấn/km xe chạy, theo người/km xe chạy; thu theo phần trăm trên doanh thu cước vận tải; thu gián tiếp qua xăng dầu; thu trực tiếp theo lượt xe chạy qua trạm thu phí.

Hiện nay, việc thu phí sử dụng đường bộ được thực hiện theo quy định của Pháp lệnh phí và lệ phí ngày 28/8/2001; các Nghị định của Chính phủ số 57/2002/NĐ-CP ngày 03/6/2002, số 24/2006/NĐ-CP ngày 06/3/2006; Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính số 90/2004/TT-BTC ngày 07/9/2004. Theo đó, việc thu phí theo phương thức thu trực tiếp theo đầu phương tiện khi qua trạm thu phí, được áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân sử dụng các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ và xe máy chuyên dùng tham gia giao thông đường bộ. Mức thu phí do Bộ Tài chính quy định theo từng nhóm, chủng loại xe tuỳ thuộc vào số chỗ người ngồi trên xe hoặc tải trọng thiết kế. Đường bộ đầu tư theo phương thức BOT được thu phí cao hơn đường bộ do Nhà nước đầu tư (tối đa không quá 2 lần).

Qua tổng kết, đánh giá cho thấy các phương thức thu vừa qua không bao quát được tất cả các phương tiện cơ giới đường bộ, không tạo được sự công bằng trong thu phí sử dụng đường bộ. Việc thu gián tiếp qua xăng dầu tưởng như đơn giản nhưng thực tế lại rất phức tạp, có thể nói rằng, về cơ bản coi như không thực hiện được do không tách được xăng, dầu sử dụng cho giao thông đường bộ và sử dụng cho những ngành và lĩnh vực khác.

Phương thức thu trực tiếp theo đầu phương tiện cơ giới đường bộ khi qua trạm thu phí được áp dụng nhiều nhất, nhưng mới chỉ có ở trên một số tuyến quốc lộ, không có trên đường địa phương, chi phí cho công tác quản lý thu cũng không nhỏ, những phương tiện chỉ hoạt động trong khu vực đô thị, hoặc những nơi không có trạm thu phí thì không đóng phí nên không bảo đảm công bằng xã hội. Cũng đã có ý kiến đề xuất là gắn các thiết bị trên các phương tiện giao thông để vừa kiểm soát hoạt động, vừa kết hợp thu phí; tuy nhiên, đề xuất này cũng gây ra tốn kém cho toàn xã hội, tính khả thi thấp trong điều kiện đất nước sử dụng rất nhiều mô tô, xe gắn máy như nước ta.

Triển khai thực hiện Luật Giao thông đường bộ số 23/2008/QH12 do Quốc hội ban hành ngày 13/11/2008 (khoản 18 điều 3, điều 49), Chính phủ ban hành Nghị định số 18/2012/NĐ-CP ngày 13/3/2012 (Nghị định 18/2012) về Quỹ bảo trì đường bộ, trong đó, tại khoản 1, điều 5 có quy định: “Phí sử dụng đường bộ được thu hàng năm trên đầu phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, bao gồm: xe ô tô; máy kéo; rơ moóc, sơ mi rơ moóc được kéo bởi ô tô, máy kéo (sau đây gọi chung là xe ô tô) và xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy (sau đây gọi chung là mô tô).”

Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Giao thông vận tải (GTVT) và các Bộ, cơ quan, địa phương nghiên cứu kỹ, thống nhất phương án triển khai, báo cáo Chính phủ xem xét để thực hiện từ ngày 01/01/2013.

Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ GTVT và các Bộ ngành liên quan phối hợp xây dựng dự thảo thông tư và sau nhiều lần lấy ý kiến của các bộ ngành, các tổ chức xã hội và người dân, Thông tư 197/2012/TT-BTC ra đời và chính thức đi vào cuộc sống trong ngày 01/01/2013 tới đây.

THÔNG TIN CẦN QUAN TÂM