VN-Index
HNX-Index
Nasdaq
USD
Vàng
Giới thiệu tòa soạn Hotline: 0987 828 585
Gỡ các nút thắt trong giải ngân vốn đầu tư công

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.

Gỡ các nút thắt trong giải ngân vốn đầu tư công

Với các giải pháp quyết liệt của Chính phủ, nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công năm nay sẽ cao. Đặc biệt, trong giai đoạn tới, tình trạng "có tiền nhưng không tiêu được" sẽ dần được khắc phục...

Đã có đơn vị đề nghị hoàn trả vốn đầu tư công

Thành lập các Đoàn công tác kiểm tra, đôn đốc, đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công năm 2020

Không để tình trạng trì trệ trong giải ngân vốn đầu tư công ảnh hưởng đến đất nước

"Hợp lực" để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công

Nguyên tắc giải ngân dự án đầu tư công là phải có khối lượng thực hiện nhưng khâu này tại Việt Nam lại là một chuỗi liên hoàn phức tạp. Đây cũng chính là chia sẻ của Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương về những nguyên tắc và quy trình để giải ngân vốn đầu tư công vốn được thực hiện lâu nay tại Việt Nam.

"Có tiền nhưng không tiêu được"

Những ngày gần đây, dư luận đang đặc biệt quan tâm tới việc giải ngân vốn đầu tư công. Đây cũng là nội dung được Chính phủ quyết liệt triển khai trong các kỳ họp gần đây nhất và coi đây là một trong những giải pháp trọng tâm trong bối cảnh thực hiện nhiệm vụ kép “vừa phòng chống dịch, vừa phát triển kinh tế” sau ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19.

Lý giải cho việc chậm trễ giải ngân đầu tư công đã tồn tại lâu nay ở Việt Nam, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết, quy trình và điều kiện để được giải ngân với một dự án đầu tư công rất nhiều thủ tục và rất phức tạp. Hiểu theo cách đơn giản, giải ngân vốn thường xuyên giống như thanh toán các khoản chi cố định của một gia đình, gồm chi phí ăn, ở, sinh hoạt... Giải ngân vốn đầu tư công giống như thanh toán việc xây dựng một căn nhà, phụ thuộc vào tiến độ từng hạng mục, hoàn thành hạng mục nào, thanh toán hạng mục đó, thậm chí xây xong nhà mới thanh toán. Do cần thời gian để có khối lượng thực hiện nên thường là vài tháng mới thanh toán. Vì thế, giải ngân một dự án đầu tư công không thể thực hiện ngay lập tức toàn bộ dự toán.

Cũng theo Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nguyên tắc này cũng xác định một trong những yếu tố quan trọng nhất là phải có khối lượng thực hiện. Tuy nhiên, công tác này là một chuỗi các thủ tục liên hoàn mà chỉ cần một khâu gặp trục trặc sẽ kéo theo cả quá trình giải ngân bị đình trệ. Muốn có khối lượng thì nhà thầu phải có hợp đồng, thi công. Muốn có hợp đồng thì phải đấu thầu. Muốn đấu thầu thì phải xong các thủ tục phê duyệt dự án, có kế hoạch vốn và giải phóng mặt bằng.... Trong cái chuỗi liên hoàn này, giải phóng mặt bằng và khâu tư vấn lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án, khâu lập kế hoạch đầu tư cho dự án là hai bước thường bị mất nhiều thời gian nhất.

Đề cập tới việc khó giải ngân, thậm chí “có tiền cũng không giải ngân”, Thứ trưởng cho rằng, có một thực tế là dự án càng lớn, càng khó xây dựng kế hoạch và khó trong việc giải phóng mặt bằng, đặc biệt là trong khu vực đông dân cư, ảnh hưởng đến nhiều hộ gia đình; ví dụ: để xác định được tổng mức đầu tư dự án cũng cả là một quá trình phân tích, tính toán rất chi tiết và mất nhiều thời gian.

“Lập, thẩm định, phê duyệt dự án, phê duyệt kế hoạch đã khó, việc giải phóng mặt bằng với nhiều dự án còn thách thức lớn hơn. Có nhiều vướng mắc phát sinh trong việc này, từ công tác kiểm đếm, thống kê đến xác định đối tượng, khối lượng, giá trị đền bù bảo đảm đúng, đủ theo quy định pháp luật...” – Thứ trưởng nói.

Sớm gỡ các nút thắt của đầu tư công

Gỡ các nút thắt trong giải ngân vốn đầu tư công  - Ảnh 1
Giải ngân đầu tư công: Cần gỡ các nút thắt. (Ảnh: Báo đầu tư) 

Các tổ chức quốc tế, nhà tài trợ quốc tế tại Việt Nam đã tính toán, để chuẩn bị cho một dự án, từ khâu lên ý tưởng cho tới khi có thể khởi công được phải cần ít nhất ba năm. Điều này có nghĩa, nếu xin cấp vốn khi dự án mới ở phần ý định đầu tư thì chắc chắn có tiền sẽ không thể tiêu được. Đây được xem là nút thắt của đầu tư công. Quy trình xin phê duyệt đầu tư rất nhanh, dự án mới ước chừng quy mô đầu tư là đã được phê duyệt, đăng ký vào kế hoạch, xin cấp tiền. Tuy nhiên, đi vào trong thực tế, không thể tiêu được tiền đó vì chúng ta chưa làm được gì, công tác chuẩn bị đầu tư, khảo sát, tính toán thiết kế chi tiết... còn phải tiếp tục làm, và chắc chắn là nếu không thể có khối lượng công việc nghiệm thu thì không thể giải ngân. Đó cũng là lý do tiền cứ treo hết năm này qua năm khác.

“Chính tâm lý xin sẵn vì sợ đến lượt mình hết vốn khiến nhiều dự án chưa xong khâu chuẩn bị nhưng đã xin cấp vốn rồi mãi không thể giải ngân” – Thứ trưởng Trần Quốc Phương lý giải.

Liên quan tới trách nhiệm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong việc chậm thực hiện và giải ngân đầu tư công, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cũng thẳng thắn thừa nhận, trong tổng thể quy trình đầu tư công, cũng có một phần trách nhiệm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. “Trước đây, chúng tôi đã từng nói với nhau, quy trình đầu tư công là "hai lên, ba xuống". Đây là số lượng những bước mà Bộ và các địa phương phải gửi qua gửi lại để xây dựng một kế hoạch đầu tư” – Thứ trưởng nói.

Theo đó, ban đầu Bộ sẽ gửi hướng dẫn xuống, sau đó các địa phương sẽ tính toán để gửi lại kế hoạch đầu tư công. Bước này thường gặp vấn đề vì nhu cầu của các địa phương luôn lớn, nhưng nguồn lực của Nhà nước chỉ có hạn. Vì thế, Bộ sẽ yêu cầu phải điều chỉnh lại. Sau khi hai bên có thể khớp nhau về con số đầu tư, Bộ sẽ báo cáo Chính phủ để trình Quốc hội. Sau khi Quốc hội có Nghị quyết, Bộ tiếp tục báo cáo Thủ tướng giao kế hoạch. “Đúng là xét ở khía cạnh các bước thủ tục, có khá nhiều bước được thực hiện tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, theo đó, đã khiến thời gian phê duyệt quá lâu, giao kế hoạch chậm, giao nhiều lần” – Thứ trưởng Trần Quốc Phương thừa nhận.

Nhằm tháo gỡ các nút thắt trong giải ngân đầu tư công hiện nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã báo cáo Thủ tướng, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, sửa đổi Luật Đầu tư công. Trong Luật Đầu tư công sửa đổi, những bước trung gian tại Bộ đã được gỡ bỏ. Khi phân bổ chi tiết, các bộ, ngành, địa phương căn cứ vào nhu cầu, định hướng phát triển và nguyên tắc phân bổ vốn để lựa chọn thứ tự ưu tiên các dự án. Có địa phương cần đầu tư giao thông sẽ ưu tiên vào các dư án giao thông, có địa phương thì ưu tiên vào các dự án y tế, giáo dục. Đối với kế hoạch hằng năm, Thủ tướng chỉ giao kế hoạch bằng tổng số tiền, các bộ, ngành, địa phương chủ động phân bổ và triển khai thực hiện các dự án đã đủ thủ tục theo quy định của Luật Đầu tư công, không mất thời gian phải gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổng hợp, rồi lại giao lại như trước đây.

Luật mới cũng khắc phục được tình trạng "trên nóng, dưới lạnh", xác định trách nhiệm với người đứng đầu. Đối với các bộ, ngành, địa phương, kế hoạch vốn là đã biết trước trong thời hạn 5 năm, vấn đề là phải chuẩn bị dự án tốt, để khi đủ thủ tục là triển khai được ngay. Luật Đầu tư công sửa đổi sẽ tạo áp lực cho các bộ, ngành, địa phương trong việc lựa chọn thứ tự ưu tiên, tính toán hiệu quả, cân đối từng dự án.

Thực tế, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nửa đầu năm nay vẫn ở mức rất thấp và gần như giải ngân đầu tư công hay bị dồn ứ vào cuối năm. Phân tích về thực trạng này, Thứ trưởng Trần Quốc Phương chia sẻ, mô hình này không phải chỉ riêng tại Việt Nam mà rất nhiều quốc gia khác cũng như vậy. Do bản chất trong đầu tư công là việc giải ngân chỉ được thực hiện khi có khối lượng công việc hoàn thành. Nhà thầu chỉ được ứng trước một phần tiền khi có hợp đồng, sau đó muốn được thanh toán thì phải có kết quả. Thông thường một hạng mục xây lắp cần khoảng 6-9 tháng để thực hiện. Vì thế, việc giải ngân đầu tư công trong những tháng đầu năm thường ở mức thấp.

Cũng theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, một phần lý do của năm nay là việc thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn được áp dụng điều khoản chuyển tiếp, tức là có hai năm để thực hiện. Kế hoạch năm 2020 chưa giải ngân hết thì có thể chuyển sang 2021, nên tâm lý thảnh thơi vẫn còn. Tuy nhiên, với luật mới, quy luật "đầu năm thảnh thơi, cuối năm vất vả" sẽ có nhiều thay đổi.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng cho biết, từ năm 2021, theo quy định, nếu bộ, ngành, địa phương nào không giải ngân hết kế hoạch vốn sẽ bị hủy dự toán, tạm hiểu là sẽ bị "cắt vốn", giảm kế hoạch; ví dụ, nếu kế hoạch đầu tư trung hạn 5 năm của một đơn vị là 5 tỷ đồng, đơn vị đó lập kế hoạch năm đầu tiên là 1 tỷ nhưng cả năm chỉ giải ngân được 800 triệu thì 200 triệu còn lại sẽ bị thu hồi, hủy dự toán. Khi bị "cắt" như vậy, tổng kế hoạch trung hạn 5 năm sẽ chỉ còn 4,8 tỷ. Nói cách khác, các bộ, ngành, địa phương sẽ phải tính toán cẩn thận, lập kế hoạch hợp lý ngay từ đầu.

Thứ trưởng Trần Quốc Phương bày tỏ hy vọng, với các giải pháp quyết liệt của Chính phủ đã đề ra và nỗ lực, cố gắng của các bộ, ngành, địa phương như hiện nay, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công năm nay sẽ cao. Đặc biệt, trong giai đoạn tới, câu chuyện "có tiền nhưng không tiêu được" sẽ dần được khắc phục, quyền chủ động của các bộ, ngành, địa phương sẽ lớn hơn nhưng đi kèm với trách nhiệm sẽ nhiều hơn.

THÔNG TIN CẦN QUAN TÂM