Quá trình phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt Nam

(Taichinh) -

Từ khi thành lập Ngân hàng Trung ương đến nay hoạt động thanh toán luôn đóng vị trí, vai trò quan trọng trong toàn bộ hoạt động của ngân hàng để phục vụ yêu cầu luân chuyển vốn của nền kinh tế. Tuy nhiên ở mỗi giai đoạn thì cách nhìn nhận và nội dung hoạt động của thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) cũng có sự chuyển biến và thay đổi theo chiều hướng khác nhau.

Quá trình phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt Nam

Theo đó, có thể phân hoạt động thanh toán thành 2 giai đoạn là hoạt động thanh toán trong thời kì nền kinh tế nước ta vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập chung( từ 1989 về trước) và hoạt động thanh toán trong thời kì nền kinh tế nước ta chuyển sang vận hành theo cơ chế thị trường có sự chỉ đạo của nhà nước( từ 1990 đến nay).

Thời kỳ nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung

Trong thời kỳ thực hiện cơ chế kế hoạch hoá tập trung, Ngân hàng luôn là trung tâm thanh toán của nền kinh tế , Thanh toán không dùng tiền mặt chỉ được mở rộng trong lĩnh vực kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể nhằm tập trung nguồn vốn phục vụ sản xuất, hướng theo kế hoạch của nhà nước đã đề ra.

ở thời kỳ này mặc dù chưa hình thành hệ thống Ngân hàng hai cấp nhưng vẫn có nhiều cải tiến về công tác TTKDTM nhằm nâng cao hiệu quả Thanh toán không dùng tiền mặt, đáp ứng cho nhu cầu thanh toán vốn, chuyển vốn cho nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập chung và đáp ứng chuyển tiền phục vụ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ.

Tuy vậy TTKDTM ở thời kì này còn bộc lộ một số nhược điểm làm hạn chế kết quả của hoạt động TTKDTM:

- TTKDTM chủ yếu tập chung phục vụ cho khu vực kinh tế quốc doanh, tập thể, các cơ quan đoàn thể. TTKDTM chưa được sử dụng trong dân cư, từ đó làm cho việc thanh toán trong dân cư diễn ra hoàn toàn dưới hình thức tiền mặt.

- Cơ chế thanh toán cứng nhắc với việc quy định các doanh nghiệp, TCKT chỉ được mở tài khoản tại Ngân hàng nơi doanh nghiệp đóng trụ sở. Các hình thức thanh toán mới chỉ tập chung vào một số hình thức truyền thống như: Séc, uỷ nhiệm thu, uỷ nhiệm chi, thanh toán liên hàng. Các hình thức thanh toán hiện đại như: Thẻ thanh toán, thanh toán bù trừ vẫn chưa được áp dụng.

-Kỹ thuật thanh toán lạc hậu, chủ yếu làm bằng tay nên thanh toán chậm trễ, sai sót nhiều gây mất lòng tin đối với những người tham gia sử dụng tiện ích thanh toán.

Những tồn tại nêu trên cùng với việc Ngân hàng luôn khan hiếm tiền mặt nên gây tâm lý cho khách hàng ngại Thanh toán không dùng tiền mặt, họ luôn nắm giữ một lượng tiền rất lớn để sẵn sàng chi trả khi cần thiết. Tâm lý thích chi tiêu tiền mặt của người Việt Nam cho đến ngày nay vẫn còn tồn tại.

Khời kỳ Ngân hàng hoạt động theo cơ chế thị trường

Bước sang thời kỳ đổi mới, nền kinh tế nước ta chuyển từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường. điều này đã làm thay đổi hoàn toàn cơ chế quản lý của nền kinh tế, trong đó ngành Ngân hàng đã chuyển từ hệ thống Ngân hàng một cấp sang hệ thống Ngân hàng hai cấp.

- Cấp Ngân hàng nhà nước: có chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và Ngân hàng đồng thời đóng vai trò là Ngân hàng phát hành và Ngân hàng của các Ngân hàng.

- Cấp NHTM (TCTD): Thực hiện chức năng kinh doanh tiền tệ và dịch vụ Ngân hàng.

Đi đôi với việc đổi mới về mô hình tổ chức, các cơ chế chính sách, cơ chế nghiệp vụ cũng được thay đổi trong đó có nghiệp vụ TTKDTM để phù hợp với Ngân hàng hoạt động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước.

Có thể nói TTKDTM ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới đã có sự chuyển biến tích cực.

+ Trước hết về xây dựng cơ chế chính sách và cơ chế nghiệp vụ: Về phía Chính phủ đã ban hành nghị định 91/CP (1990) và tiếp đến là nghị định 64/CP (2001) để thay thế nghị định 91/CP về tổ chức hoạt động thanh toán trong nền kinh tế. Riêng về séc chính phủ đã ban hành nghị định 30/CP để điều chỉnh công cụ thanh toán séc ở Việt Nam sang năm 2003 chính phủ đã ban hành nghị định 159/CP để thay nghị định 30/CP. Về phía NHNN thì thống đốc đã ban hành quyết định 22(1990) và sau đó là quyết định 226 (2002) để thay thế quyết định 22 về cơ chế TTKDTM ở Việt Nam.

Các văn bản của chính phủ và NHNN đã tạo hành lang pháp lý cho hoạt động thanh toán ở Việt Nam đồng thời cũng quy định rõ các hình thức thanh toán áp dụng cho phù hợp với nền kinh tế thị trường đa thành phần.

+ Về công nghệ thanh toán thì đã có bước nhẩy vọt là chuyển từ kỹ thuật thanh toán thủ công sang kỹ thuật thanh toán điện tử đặc biệt là khâu chuyển tiền.

+ Về tổ chức bộ máy và cán bộ: Các NHTM là các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán được sắp xếp lại theo từng hệ thống để xây dựng hệ thống thanh toán của từng hệ thống, về tổ chức thanh toán liên Ngân hàng (thanh toán bù trừ liên Ngân hàng và chuyển tiền điện tử liên Ngân hàng ). Về đội ngũ cán bộ được bố trí đủ về số lượng và nâng cao trình độ nghiệp vụ thông qua các khoá đào tạo lại đặc biệt là các lớp học chuyên đề về thanh toán, về tin học.

+ Về các hình thức thanh toán thì ngoài việc hoàn thiện các hình thức truyền thống còn ban hành thêm thẻ thanh toán.

Với những cố gắng của các NHTM trong thời kỳ đổi mới đã làm cho hoạt động của các NHTM nói chung và hoạt động thanh toán nói riêng có sự chuyển biến đáng khích lệ. Đã đảm bảo được khâu thanh toán nhanh, chính xác, an toàn tài sản nên khách hàng không còn phàn nàn về thanh toán chậm trễ, thiếu chính xác như thời kỳ bao cấp. Riêng khâu thanh toán trong dân cư đang được triển khai mạnh mẽ và thu được những kết quả bước đầu.

PV.

Bình luận

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • tối đa 150 từ
  • tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục